Η παρούσα ιστορική αναδρομή αποτελεί προϊόν εργασίας και προσφορά του Πανοσιολογιότατου Αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Αρχοντού.


Οἱ διασωθέντες ψαριανοί – 3614 ἄτομα - πῆραν τό δρόμο τῆς προσφυγιᾶς. Ἀρχικά τράβηξαν γιά τήν Σκύρο, Ἄνδρο, Τήνο, Μύκονο, Πάρο, Κέα, Σύρο & Σπέτσες. Τό γαλλικό πλοῖο «Ἴσις» μετέφερε 150 στό Ναύπλιο. Ἡ πλειοψηφία κατέφυγε στίς Σπέτσες, ὅπου ἔξέλεξαν πέντε μέλη τούς γιά νά συγκροτήσουν τήν Ἐπιτροπή τῶν Ψαριανῶν. Στίς 25 Ἰουνίου 1824 ἐκστρατεύουν πίσω γιά τά Ψαρά μαζί μέ τούς Σπετσιῶτες & Ὑδραίους γιά νά τά ἀνακαταλάβουν. Στίς 2 Ἰουλίου γράφουν στήν Διοίκηση  τά αἰτήματα τους ζητώντας τήν βοήθειά της γιά τήν ἐπιστροφή τους στήν κατεστραμένη πατρίδα τους, νά ἐπιτραπεῖ στά διασωθέντα πλοία τους νά ἐνωθοῦν μέ τόν στόλο τῶν ἄλλων δύο νησιῶν, & νά τούς συνδράμει οἰκονομικά. Γιά τό πρῶτο ἡ Διοίκηση ἀδιαφόρησε γιά τό δεύτερο ἐπέτρεψε σέ 15 πλοία τῶν ψαριανῶν νά ἐνταχθοῦν στόν ἐθνικό στόλο ἐνώ γιά τό τρίτο τούς ἀπέστειλε 1000 κοιλά σιτάρι. Στίς 4 Ἰουλίου 1824 ζήτησαν νά τούς παραχωρηθεῖ τό φρούριο τῆς Μονεμβασίας γιά νά ἐγκατασταθοῦν προσωρινά. Τό αἴτημά τούς ἔγινε ἀποδεκτό. Παράλληλα στίς 18 Ἰουλίου ὁ ψαριανός στόλος μέ ναύαρχο τόν Νικολῆ Ἀποστόλη ἀπέπλευσε μέ σκοπό νά ἑνωθεῖ μέ τόν Ὑδραίϊκο & Σπετσιώτικο. Στίς 5 Αὐγούστου 1824  στή ναυμαχία τῆς Μυκάλης ὁ Κανάρης πυρπόλησε μία τουρκική φρεγάτα μέ 600 ἄνδρες. Οἱ ψαριανοί μέ ναύαρχό τους τόν Ἀποστόλη ἀγωνίσθηκαν γενναία & στίς νικηφόρες ναυμαχίες τόσο στό στενό μεταξύ Κῶς & Ἀλικαρνασσοῦ (24 Αὐγούστου) ὅσο & τοῦ Γέροντα (29 Αὐγούστου 1824). Στή ναυμαχία μεταξύ Χίου & Λέσβου (24 Σεπτεμβρίου 1824) ὁ Κ. Νικόδημος πυρπόλησε ἕνα βρίκι. Σέ ἄλλη τους ἐπιστολή μέ παραλήπτη τό Βουλευτικό & μέ ἡμερομηνία τήν 29η Ἰουλίου ζητοῦν τήν ἐξαγορά τῶν ψαριανῶν αἰχμαλώτων οἰκογενειῶν. Ἡ Διοίκηση τούς ἔστειλε τό εὐτελή ποσό τῶν 10000 γροσίων. Ἡ μόνη χαρά & παρηγοριά πού πήραν στήν Μονεμβασιά ἦταν ὅταν ἀντίκρυσαν τόν πλούσιο συμπατριώτη τους Ἰωάννη Βαρβάκη, ὁ ὁποῖος ταξίδευσε ἀπό τήν Ρωσία γιά νά τούς συναντήσει & νά τούς ἐνισχύσει οἰκονομικά. Μετά ἀπό κάποιο χρονικό διάστημα παραμονῆς στή Μονεμβασία πολλοί Ψαριανοί ἐξαιτίας τῶν ἐπιδημιῶν & κακουχιῶν ἐγκαταλείπουν τό φρούριο & μεταβαίνουν στή Σύρο, Μύκονο & Τῆνο ἔνῶ ἡ Ἐπιτροπή τους παραμένει ἐκεῖ.

Στή Σύρο ἐγκαταστάθηκαν στήν παραλιακή συνοικία τῆς Ἐρμουπόλεως, πού ὀνομάσθηκε τά «Ψαριανά» & συνετέλεσαν πολύ δυναμικά στήν οἰκονομική ἀνάπτυξη τῆς πόλης μαζί μέ τούς Χίους. Στά 1824 εἶχαν ἐγκατασταθεῖ 274 οἰκογένειες ὅπως τοῦ Νικολῆ Ἀποστόλη, Δημητρίου Παπανικολῆ, Γεωργίου Καλαφάτη, Ἰωάννου Φιλίνη, ἐνώ ἐπί Καποδίστρια προστέθηκαν οἱ οἰκογένειες τοῦ Κανάρη, Κοτζιά, Γιαννίτση, Δομεστίνη, Λουμάκη κ.ἄ. Τήν ἐγκατάσταση αὐτή τήν θεωροῦσαν προσωρινή, πάντοτε ἐπιζητοῦσαν ἕνα μόνιμο τόπο, στόν ὁποῖο θά συγκεντρωνόντουσαν ὅλοι & θά κατοικοῦσαν. Στίς 14 Δεκεμβρίου 1824 ζητοῦν ἀπό τήν Διοίκηση ὡς τόπο μόνιμης ἐγκαταστάσεώς τους τόν Πειραιᾶ. Ἄν & ἔγινε ἀποδεκτή ἡ πρότασή τους αὐτή στό τέλος ὅμως ἐξαιτίας τῆς ἀντιδράσεως τῶν Ἀθηναίων δέν καρποφόρησε. Τότε ἡ Ἐπιτροπή μετέφερε τήν ἔδρα της στήν Αἴγινα προκειμένου νά εἶναι κοντά στόν Πειραιᾶ.

Ἡ οἰκονομική βοήθεια τοῦ Βαρβάκη γρήγορα ἐξαντλήθηκε, ἐνῶ ἡ πείνα τούς ὁδήγησε νά στραφοῦν στήν πειρατεία. Στίς 17  Ἰουνίου 1825 σαράντα τρεῖς Ψαριανοί ζητησαν καταδρομικά ἔγγραφα & τά πῆραν, ἐπιδιδόμενοι στήν πειρατεία. Ἡ ἐπιτροπή τῶν Ψαριανῶν μετά ἀπό ἔντονες διαμαρτυρίες τοῦ Χάμιλτον ἀναγκάστηκε νά καταστρέψει στήν Αἴγινα πειρατικά ψαριανά πλοία. Προέβη σέ αὐτή τήν πράξη ἄλλες δύο φορές. Στά τέλη του 1826 δέν ὑπῆρχαν πλέον ψαριανοί πειρατές. Στίς 10 Αὐγούστου 1825 ὁ ἀτρόμητος Κ. Κανάρης ἐπιχείρησε νά πυρπολήσει τόν αἰγυπτιακό στόλο στό λιμάνι τῆς Ἀλεξάνδρειας & θά πετύχαινε τό τολμηρό του ἐγχείρημα, ἄν ἐκείνη τή στιγμή τῆς πυρπολήσεως ἀντίθετος ἄνεμος δέν ἀπομάκρυνε τό πυρπολικό του. Ἡ Ἐπιτροπή τῶν Ψαριανῶν στήν Αἴγινα ἐπέδειξε ἔντονη δραστηριότητα ἐπιβάλοντας τάξη & ἀσφάλεια & ἀναδείχθηκε ὡς ἡ ἰσχυρότερη τοπική ἀρχή. Στήν Γ΄Ἐθνοσυνέλευση στάλθηκαν ἀπό τήν Ἐπιτροπή πληρεξούσιοι, ἀπό τούς ὁποίους ὁ Ἰωάννης Μαρκή Μιλαΐτης ἐξελέγη τό τρίτο μέλος τῆς Ἀντικυβερνητικῆς Ἐπιτροπῆς. Τόν Μάρτιο τοῦ 1828 ἡ Ἐπιτροπή μετονωμάσθηκε σέ Δημογεροντία & τά μέλη της ἐκλέγονται βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ Καποδίστρια.

Ἀπό τήν στιγμή πού ἀνέλαβε καθήκοντα  Κυβερνήτη ὁ Καποδίστριας, οἱ Ψαριανοί στάθηκαν στό πλευρό του & τόν βοήθησαν ποικιλοτρόπως. Ὁ Κυβερνήτης ἐκτιμώντάς τους διόρισε φρουρές Ψαριανῶν στά κάστρα Μονεμβασίας & Κορίνθου & φρουράρχους τόν Κανάρη & Νικόδημο.  Ἀργότερα πολλοί ἀπό τούς Ψαριανούς ἰδιαίτερα οἱ πλοιοκτῆτες τόν ἀντιπολιτεύθηκαν ἐξαιτίας κυρίως τῶν ἀποζημιώσεων ἀπό τήν συμμετοχή τους στόν Ἀγώνα. Ζητοῦσαν δηλαδή ὡς ἀποζημίωση τό ποσόν τῶν 4.430.000 δραχμῶν, ἀντί αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τούς δόθηκε προσωρινή ἐνίσχυση, ἔναντι τῆς ὀφειλόμενης ἀποζημιώσεως, τό ποσό τῶν 10.500 ταλίρων. Τόν Φεβρουάριο τοῦ 1831 ὁ κυβερνήτης ἀναγνώρισε τήν Δημογεροντία, ἡ ὁποία δέν ἐξελέγη μέ νόμιμα μέσα & ἔτσι ἐπῆλθε ἡ ρήξη μέ τούς Ψαριανούς. Τό ἀποτέλεσμα ἦταν νά ἐξορισθοῦν ἀπό τήν Αἴγινα οἱ ἀντικαποδιστριακοί Ψαριανοί & νά ἐγκατασταθοῦν στή Σύρο, ὅπου ἐξέλεξαν νέα Δημογεροντία μή ἀναγνωρισμένη ἀπό τόν Καποδίστρια. Γιά τούς λόγους αὐτούς ἐξασθένησε ἡ κοινότητα τῶν Ψαριανῶν τῆς Αἴγινας & μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου ἀναγνωρίσθηκε μετά & ἀπό τήν δολοφονία τοῦ Κυβερνήτη ἡ Δημογεροντία τῆς Σύρου. Τό ζήτημα μέ τίς ἀποζημιώσεις τούς ἀπασχόλησε & κατά τήν βασιλεία τοῦ Ὄθωνα. Στίς 22 Ἰανουαρίου 1853 ἀναγνωρίσθηκαν οἱ ἀπαιτήσεις τῶν τρίων ναυτικῶν νησιῶν & στίς 30 Ἰουλίου 1856 καθορίστηκε ἕνα «ἐτήσιο χορήγημα», πού γιά τούς Ψαριανούς ἀνέρχονταν σέ 44300 δραχμές.

Ἐκτός ἀπό τό ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων τούς ἀπασχολοῦσε & τό θέμα τῆς ἐπιλογῆς τοῦ τόπου μόνιμης ἐγκαταστάσεώς τους. Ἐφθασαν μάλιστα στό σημεῖο νά ζητήσουν μέ ἐπιστολή τους πρός τόν βασιλιά τῆς Γαλλίας Κάρολο Ι΄ τήν παραχώρηση λιμανιοῦ στήν Κορσική συνοδευόμενη μέ φορολογικές & ἄλλες διευκολύνσεις καθώς & ἀνάλογη ἔκταση προκειμένου νά ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ 5000 ψαριανοί. Ἕνα χρόνο μετά κατέληξαν τελικά στήν Εὔβοια & συγκεκριμένα στήν περιοχή τῆς Ἐρέτριας ζητώντας την τό 1831 ἀπό τή Διοίκηση, ἡ ὁποία & ἔκανε ἀποδεκτό τό αἴτημά τους αὐτό. Στά 1833 τούς παραχωρήθηκε ἡ Ἐρέτρια ἀλλά ὁ πραγματικός ἐποικισμός ἔλαβε χώρα τό ἔτος 1847. Μέ τήν ἐγκατάστασή τους ἐκεῖ ἀγωνίσθηκαν πολύ νά μεταμορφώσουν τήν ἄγονη & προβληματική περιοχή σέ κατοικήσιμη. Τήν μετονόμασαν σέ Νέα Ψαρά, ὅπου διατήρησαν τό κοινοτικό τους σύστημα ἑως τό 1848. Ὁ Δῆμος τῶν Ψαριανῶν παρέμεινε ἐνεργός γιά 60 χρόνια & ἦταν σ’αὐτόν ἐγγεγραμμένοι ὅλοι οἱ ψαριανοί τῆς ἐλεύθερης & σκλαβωμένης Ἑλλάδας καθώς & οἱ διαμένοντες στό ἐξωτερικό. Στίς 31 Ἰανουαρίου 1844 ἡ πρώτη Ἐθνική Συνέλευση τῶν Ἀθηνῶν ἀναγνωρίζοντας τήν μεγάλη προσφορά τῶν Ψαριανῶν στήν πατρίδα & θέλοντας νά τούς τιμήσει παραχώρησε τό προνόμιο νά ἐκλέγονται ἀπό τούς ψαριανούς δύο βουλευτές.

Πρός τό τέλος τῆς δεκαετίας τοῦ 1830 ἀρχίζουν δειλά δειλά στήν ἀρχή οἰκογένειες ψαριανῶν νά ἐγκαθίστανται μόνιμα στά Παλαιά Ψαρά & νά ξαναρχίσουν ἕνα νέο ξεκίνημα, μία ἀναδημιουργία. Δέν ἦλθαν βέβαια ὅλοι οἱ διασωθέντες ψαριανοί ἀλλά οἱ λιγώτερο πλούσιοι & ὄχι οἱ μεγαλοαστικές οἰκογένειες πού παρέμειναν στήν Ἐρμούπολη, & ἀργότερα στήν Ἐρέτρια & Ἀθήνα, ἀσχολούμενες ἐπιτυχημένα μέ τό ἐμπόριο & τίς ναυτιλιακές ἐπιχειρήσεις. Πολλοί ψαριανοί ὑπηρέτησαν τήν πολιτική φθάνοντας σέ μεγάλα πολιτικά & στρατιωτικά ἀξιώματα. Ὁ δέ ἐπιφανέστερος ψαριανός ὁ Κωσταντῆς Κανάρης ἔφθασε μέχρι τό ἀξίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ & Ἀντιβασιλέως. Τό ξεκίνημα στήν ἀρχή τῶν ψαριανῶν στήν κατεστραμμένη τους πατρίδα ἦταν πολύ δύσκολο & χρειάστηκε τιτάνιος ἀγώνας γιά  νά δημιουργήσουν κοινωνική, διοικητική & οἰκονομική ὀργάνωση, νά ἐπισκευάσουν τόσο τίς κατεστραμένες κατοικίες -ἤ νἀ κτίσουν νέες - ὅσο & τίς πυρπολημένες & ἐτοιμόρροπες ἐκκλησίες ἤ τά δημόσια κτίρια. Πέρα ἀπό τίς δυσκολίες αὐτές ἀντιμετώπισαν & τήν ἀποδέσμευση τῶν περιουσιῶν τους ἀπό τούς Τούρκους προκαταβάλοντας μεγάλα χρηματικά ποσά ὅσο & τήν συμβίωσή τους μέ τουρκικές οἰκογένειες. Τελικά τά κατάφεραν νά ριζώσουν νά ἀναπτυχθοῦν & κάποιοι νά μεγαλουργήσουν στό γενέθλιο τόπο τους παραμένοντας βέβαια ὑπήκοοι τῆς ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας.

Στίς 21 Ὀκτωβρίου τοῦ 1912 τά Ψαρά ἀπελευθερώθηκαν – μαζί με ὅλα τά νησιά τοῦ ΒΑ Αἰγαίου κατά τόν Α΄ Βαλκανικό πόλεμο - ἀπό τόν  τουρκικό ζυγό & ἀποτέλεσαν τμῆμα τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους. Ἀπελευθερώθηκαν ἀπό τό ἀντιτορπιλικό Ἱέραξ τοῦ ὁποίου κυβερνήτης ἦταν ὁ ψαριανός Ἀντώνιος Βρατσάνος. Τό ἀναίμακτο για τούς ψαριανούς μεγάλο γεγονός τούς ἔδωσε ἀνείπωτη χαρά & ἐδικαίωσε τόν ἀγώνα & τίς θυσίες τῶν γενναίων προγόνων τους.

 
Ανάρτηση Αποφάσεων στο Διαδίκτυο | Δήμος Ψαρών