Η παρούσα ιστορική αναδρομή αποτελεί προϊόν εργασίας και προσφορά του Πανοσιολογιότατου Αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Αρχοντού.


Ἀπό τά μέσα τοῦ 18ου αἰ. ἡ ἐπίδοση τῶν ψαριανῶν μέ τήν ναυτιλία ἀποτελοῦσε τήν κυριώτερη ἐνασχόλησή τους. Ἡ οίκονομική & κοινωνική τους ἀνέλιξη ἐνισχύεται τόσο ἀπό τό γεγονός ὅτι κατά τήν ἴδια χρονική περίοδο τό νησί ἐντάχθηκε στήν δικαιοδοσία τοῦ καπουδάν πασά ἀφοῦ ἀποδεσμεύθηκε ἀπό τήν ἐξουσία τοῦ μουσελίμη τῆς Χίου ὅσο & ἀπό τά εὐνοϊκά ὑπέρ τῶν νησιωτῶν μέτρα πού θέσπισε μέ φιρμάνι ὁ σουλτάνος Ὀσμάν Γ΄ τήν 1η Ἀπριλίου 1755. Οἱ πρῶτες ψαριανές σακολέβες ἀντικαταστάθηκαν ἀργότερα ἀπό μεγαλύτερα πλοία, τά ὁποία στά 1768 ἀνέρχονταν σέ 36.

Μέ τά καταδρομικά πλοία τους συμμετεῖχαν ἐνεργά στό ρωσοτουρκικό πόλεμο τοῦ 1768-1774 ἐπιχειρώντας πολλές ἀποστολές & ἀποκομίζοντας πλῆθος λαφύρων. Συνελάμβαναν ἐχθρικά πλοῖα & πραγματοποιοῦσαν ἀποβάσεις σέ διάφορα μέρη τῆς Ἰωνίας, Μυτιλήνης & Χίου. Ἡ συμμετοχή τους αὐτή ἀφενός μέν συνέβαλε στήν ἀνάπτυξη τῶν ναυτικῶν τους προσόντων & ἀφετέρου στάθηκε ἡ ἀφορμή νά ἐκτιμήσουν τά εὐεργετικά ἀποτελέσματα τῶν πυρπολικῶν μετά τήν  ναυμαχία τοῦ Τσεσμέ. Ἡ λήξη τοῦ πολέμου ἐπισφραγίσθηκε μέ τήν τόσο εὐεργετική γιά τήν ἑλληνική ναυτιλία συνθήκη τοῦ Κιουτσούκ Καϊναρτζῆ (1774), ἡ ὁποία ἔδινε μεταξύ ἄλλων τό δικαίωμα στούς ὑπόδουλους Ψαριανούς & τούς ἄλλους Ἕλληνες νά ὑψώνουν στά πλοία τους τή ρωσική σημαία & ἀνενόχλητοι πλέον νά ἐμπορεύονται στά διάφορα λιμενικά ἐμπορικά κέντρα τῆς Μεσογείου. Ἐπίσης ἄν & χωρηγήθηκε ἀμνηστία στούς Ἕλληνες πού συμμετεῖχαν στόν πόλεμο ἐντούτοις ὁ σουλτάνος ἐξοργισμένος μέ τήν ἐνεργό δράση τῶν Ψαριανῶν σχεδίαζε τήν καταστροφή του νησιοῦ, ἡ ὁποία ἀπετράπη χάρη στήν εὐεργετική μεσολάβηση τοῦ δραγουμάνου τοῦ στόλου Νικολάου Μαυρογένη πρός τόν καπουδάν πασά Χασάν Μπέη. Μετά τό 1780 ναυπηγήθηκαν ἀκόμη μεγαλύτερα πλοία, συσσωρεύθηκε περισσότερος πλοῦτος & αὐξήθηκε ὁ πληθυσμός σέ 1500 ψυχές (1785)  κατά τόν Ἄγγλο γιατρό J. Griffiths.

Ἀκολουθεῖ ὁ β΄ρωσοτουρκικός πόλεμος τοῦ 1787-1792 στόν ὁποῖον οἱ Ψαριανοί συμμετέχουν μέ ἄνδρες πού προστίθενται στούς ναύτες τῆς μικρῆς ναυτικῆς δυνάμεως τοῦ Λάμπρου Κατσώνη. Ἡ Πύλη εἶχε ἀποφασίσει τότε τή μετεγκατάσταση τῶν ψαριανῶν σέ ἄλλα νησιά & στή Μ. Ἀσία ἀλλά ἀποφεύχθηκε χάρη στήν παρέμβαση τοῦ δραγουμάνου Κωνσταντίνου Χαντζερή. Ἀπό τότε 75 ναῦτες κάθε χρόνο ἐπάνδρωναν τόν τουρκικό στόλο. Μέ τήν ἔναρξη τῆς γαλλικῆς ἐπαναστάσεως,  τῆς ἀπουσίας τῶν Γάλλων ἀπό τή Μεσόγειο  & τῆς ἀνυπαρξίας σχεδόν του τουρκικοῦ ἔμπορικοῦ ναυτικοῦ τό κενό συμπληρώνεται ἀπό τούς Ψαριανούς, Ὑδραίους & Σπετσιῶτες, οἱ ὁποίοι διευρύνουν ἀκόμη περισσότερο τίς ἐμπορικές τους δραστηριότητες ἀναλαμβάνοντας τό μονοπώλιο τῆς μεταφορᾶς σιτηρῶν ἀπό τή Μαύρη Θάλασσα & τήν Αἰγυπτο πρός τά λιμάνια τῆς Μεσογείου. Ἡ κορύφωση τῆς οἰκονομικῆς ἀνόδου συμβαίνει μέ τούς Ναπολεόντειους πολέμους (1792-1814). Μέ τόν ἡπειρωτικό ἀποκλεισμό πού ἐπέβαλαν οἱ Ἄγγλοι στίς Ναπολεόντειες κτήσεις οἱ Ψαριανοί ἄδραξαν τήν εὐκαιρία νά ἀναπτύξουν ἔντονη & ἀποδοτική ἐμπορική δραστηριότητα μέ τό νά παραβιάζουν τά ἀποκλεισμένα λιμάνια τῆς Ἰσπανίας, Πορτογαλλίας & Νότιας Γαλλίας  εἰσαγάγοντας σιτηρά  & ἄλλα βασικά προϊόντα ἀπό τή Ρωσία κυρίως. Τό ἀποτέλεσμα ἦταν νά  ἀποκομίσουν ἀμύθητα κέρδη ἀπό τήν ὑπερτιμολόγηση τῶν εἰσαγόμενων προϊόντων, νά βελτιώσουν τόν ἐξοπλισμό τους σέ πλοῖα (σύμφωνα μέ πληροφορία τοῦ 1808 στά πρώτα χρόνια τοῦ 19ου αἰ. ναυπηγήθηκαν στά Ψαρά 150) & πολεμικά μέσα & νά καταστήσουν δυνατή τήν ὀργάνωση τῆς ναυτιλιακῆς ἐμπορικῆς τους δραστηριότητας μέ τήν καθιέρωση εἰδικῶν νόμων & πρωτότυπων θεσπισμάτων ἀρκετά προοδευτικῶν γιά τήν ἐποχή τους.

Ἡ οἰκονομική ἄνοδος εἶχε θετικές ἐπιδράσεις στόν πολιτισμό & στήν προαγωγή τῆς κοινωνικῆς τους ζωῆς. Ὁ οἰκοδομικός ὀργασμός τῆς περιόδου αῦτῆς εἶναι ἐντυπωσιακός. Κτίζονται ἐκτός ἀπό γεροκτισμένες ἀρχοντικές κατοικίες, ἀνεμόμυλοι, ἔντυπωσιακά δημόσια κτήρια & ἀποθηκευτικοί χῶροι. Κατασκευάζονται πρωτοποριακές λιμενικές ἐγκαταστάσεις & πραγματοποι οῦνται ρυμοτομικές διευθετήσεις. Ἀνεγείρονται μεγαλοπρεπεῖς ἱ. Ναοί σέ ποικιλία ἀρχιτεκτονικῶν ρυθμῶν ὅπως ὁ Ἅγιος Νικόλαος (1785-1793), Ἅγ. Παντελεήμονας (1756), Ἅγ. Σοφία (1799), Ἅγ. Ἰωάννης Βουκολιάς (1791), Ὑπαπαντή (1793), Ἅγ. Κωνσταντῖνος (1796), & πολλοί ἄλλοι ἀχρονολόγητοι, καθώς ἐπίσης  Ἱ. Μονές (τό ἀνδρικό ἐπάνω Μοναστήρι τῆς Κοιμήσεως στά 1780 περίπου, τό γυναικεῖο ἤ κάτω Μοναστήρι τῆς Παναγίας στά 1783) & Μετόχια (Ἁγ Τριάδα (1807) & Ζωοδόχος Πηγή Ξεροκάμπου, Παναγία Βατούσαινα (1808), Ἅγ. Εὐθύμιος στόν οἰκισμό).

Ἡ συσσώρευση τοῦ πλούτου, ἡ μύηση στά μηνύματα τῶν καιρῶν, ἡ παρουσία μεγάλου ἀριθμοῦ πλοίων ἐξοπλισμένων μέ κανόνια καθίστανται γιά τους Ψαριανούς χρήσιμα ἐργαλεία στόν ἀπελευθερωτικό ἀγώνα.

 
Ανάρτηση Αποφάσεων στο Διαδίκτυο | Δήμος Ψαρών